Truyền thuyết cội nguồn

Bản Cỏi, nơi ở của người Dao Tiền vùng núi rừng Xuân Sơn

SGTT Xuân 2010  - Tôi bắt đầu biết về Thánh Gióng, về Sơn Tinh Thuỷ Tinh, về Mỵ Nương công chúa, về Lạc Long Quân, Âu Cơ, truyền thuyết về dân tộc Việt… qua những trang sách ê a từ thuở nhỏ, mà trong tưởng tượng của lũ trẻ nhỏ chúng tôi khi ấy đó là một thế giới huyền hoặc, đẹp đẽ, nhưng với nhiều người lớn bảo rằng: đó chỉ là truyền thuyết, là huyền thoại. Và tôi cũng lớn dần với cuộc sống nhiều bon chen, những chuyện cổ tích, truyền thuyết về cội nguồn trăm trứng cũng dần nhạt phai trong tâm thức…

Và cho đến ngày dấn thân vào hành trình khám phá Hoàng Liên Sơn mà khởi đầu là chuyến đi về vùng Xuân Sơn – Phú Thọ. Những bản làng heo hút tận rừng sâu nhưng lại mở ra những giai thoại về một cội nguồn ngàn năm. Đành rằng đây chính là đất Phong Châu, nơi vua Hùng dựng nước. Nhưng người ta bảo, còn hơn thế nữa, đây chính là nơi mẹ Âu Cơ đã tạm biệt Lạc Long Quân đưa 50 con lên núi, mở ra một triều đại Hùng Vương khai sáng đất Việt, bởi chỉ có vùng này mới tồn tại loại gà chín cựa, mà theo truyền thuyết, đây chính là sính lễ của chàng Sơn tinh dâng lên vua Hùng xin cưới nàng Mỵ Nương. “Voi chín ngà, gà chín cựa, ngựa chín hồng mao”, ở bản Cỏi cổ xưa của người Dao Tiền, tôi đã gặp không chỉ một, mà cả bản đều có giống gà chín cựa độc nhất vô nhị này, những bài học ê a từ thuở nhỏ lại tràn về trong tâm thức. Những người già ở rừng Xuân Sơn còn kể rằng, đây chính là nơi mẹ Âu Cơ đã dắt 50 con lên non và người con cả đã dừng chân ở đất Phong Châu này, lập nên nhà nước Văn Lang lấy hiệu là Hùng Vương.

Thế ra chuyện Sơn Tinh tìm được gà chín cựa là có thật, chuyện cuộc chia ly giữa mẹ Âu Cơ và cha Lạc Long Quân để tạo nên nòi giống là có thật? Và chuyện Sơn Tinh – Thuỷ Tinh có thật thì những quả núi nhỏ bao quanh bản Cỏi kia, ắt hẳn là kết quả của việc dời non ngăn dòng nước lũ dâng cao của Thuỷ Tinh. “Thuỷ Tinh dâng nước lên cao bao nhiêu, Sơn Tinh lại làm cho đồi núi mọc cao lên bấy nhiêu”.

Nếu như vùng đất này được xem như nơi Âu Cơ đưa 50 con lên non thì đâu mới là nơi Lạc Long Quân đưa 50 con xuống biển trong truyền thuyết trăm trứng? Một hành trình khám phá mới đi tìm truyền thuyết cội nguồn đã đưa chúng tôi xuôi về miền biển Gia Viễn, thăm lại Bái Đính, Ninh Bình, mà theo những người già kể lại rằng đó chính là nơi Lạc Long Quân cùng các con xuống biển, bởi mẹ Âu Cơ là tiên không thể chung sống với cha giống rồng, dù phải chia xa nòi giống, nhưng đó là cuộc chia ly để tạo nên giống nòi Bách Việt.

Gà chín cựa ở Xuân Sơn (Phú Thọ). Nơi đây được xem là nơi mẹ Âu cơ tạm biệt Lạc Long Quân để đưa 50 người con lên núi.

Tại chùa Bái Đính cổ (Bái Đính cổ tự) nằm gần điện Tam Thế của khu chùa mới, men theo sườn núi là đến đền thờ thần Cao Sơn. Nơi đây là vùng đất từ ngàn xưa dân gian cho rằng đó là đất sinh vua, sinh thánh, sinh thần. Thần Cao Sơn chính là một trong 50 người con theo cha Lạc Long Quân xuống biển mở ra cơ đồ đất Việt. Cửa biển rộng, mở ra một khoảng không gian bao la mà những người làm phim chúng tôi luôn khao khát dong thuyền vượt những con sóng ra khơi. Tổ tiên của con cháu lạc hồng đã ra đi từ nơi này, xuôi về phía chân trời kia. Có phải chăng dòng giống con rồng cháu tiên đã vươn ra biển lớn từ hàng ngàn năm trước.

Bấy lâu nay, nói về cội nguồn, người dân Việt luôn nhắc đến đất Phong Châu, nơi có đền thờ quốc tổ Hùng Vương, quả thật nếu lấy núi Phong Châu làm tâm điểm, trong vòng bán kính 20km đã có đến hơn 50 di tích, đền thờ thời kỳ dựng nước Hùng Vương và cả những đền thờ Lạc Long Quân và Âu Cơ như đền thờ Lạc Long Quân ở núi Sim, Chu Hoá, Việt Trì hay đền thờ Âu Cơ ở Hiền Lương, Hạ Hoà, Phú Thọ… Nhưng với người dân Việt, ngoài vùng đất tổ ra, còn đó nhiều nơi mà qua những bước chân khám phá được có cái nhìn cận cảnh hơn về truyền thuyết của cội nguồn. Ngày nay, chính tại Xuân Sơn – Phú Thọ và Bái Đính – Ninh Bình những hậu duệ ngàn năm của Lạc Long Quân – Âu Cơ đang cho xây dựng hai quần thể di tích đồ sộ để tưởng nhớ và ghi lại những huyền tích về “bọc trăm trứng” diễn nghĩa hai chữ “đồng bào” và cuộc chia tay “con rồng, cháu tiên” của Lạc Long Quân và Âu Cơ để muôn đời sau con cháu đều tạc ghi công ơn mở cõi của tiền nhân…

Hoài Nam ảnh Đoàn Đạt