Dân chờ chết, ngành y tế chờ... xem xét!

SGTT.VN - Cuối cùng bộ Y tế cũng tổ chức hội thảo chuyên đề điều trị “bệnh lạ” ở Quảng Ngãi – căn bệnh làm hao tốn giấy mực của báo chí và vẫn tiếp tục khiến người dân hoang mang, lo sợ, đặc biệt người dân địa phương. “Có hy vọng gì từ cuộc hội thảo không?” Câu hỏi này đã được một chuyên gia trước khi tham dự hội thảo trả lời: “Không mấy hy vọng, vì nguyên nhân bệnh vẫn còn tranh cãi, biết nguyên nhân thì mới có cách chữa trị hiệu quả được”.

Ngành y tế kiểm tra bệnh cho đồng bào H’rê ở xã Ba Điền, huyện Ba Tơ. Ảnh: Minh Đức

Trong thực tế, dù chưa xác định được căn nguyên gây “bệnh lạ”, nhưng các nhà nghiên cứu đã loại bỏ khả năng nhiễm trùng mà chỉ hướng đến khả năng nhiễm độc. Khả năng này được củng cố khi mới đây bệnh viện Nhi Đồng 1, TP.HCM phát hiện được độc chất asen (thạch tín) với hàm lượng cao bất thường trong mẫu tóc của một trẻ tử vong vì “bệnh lạ” điều trị ở bệnh viện, và bệnh cảnh ngộ độc asen cũng gần giống với bệnh cảnh của “bệnh lạ”.

Tuy nhiên, cũng có ý kiến phản bác khi cho rằng các đoàn khảo sát của bộ Y tế từng lấy mẫu tóc bệnh nhân và mẫu nước người dân địa phương sử dụng để xét nghiệm nhưng không phát hiện được asen. Trao đổi với một bác sĩ của bệnh viện Nhi Đồng 1 về lập luận trên, người viết được giải thích, việc tìm asen trong tóc không hề đơn giản vì phụ thuộc nhiều vào cách lấy mẫu tóc, nếu lấy không đúng cách thì khó phát hiện được asen.

Tranh cãi trong khoa học là cần thiết để làm sáng tỏ chân lý, trong y học tranh cãi còn cần thiết hơn nữa khi lĩnh vực này gắn với sinh mệnh con người. Thế nhưng, trong câu chuyện “bệnh lạ”, đến nay người dân gần như hết kiên nhẫn với những giả thiết và tranh cãi do các chuyên gia đưa ra.

Tranh cãi có ích gì không khi mà số ca mắc và chết vì “bệnh lạ” vẫn tăng và không có dấu hiệu dừng lại? Vì thế, đã có ý kiến cho rằng trong khi chờ đợi chuyên gia tìm kiếm nguyên nhân gây bệnh, người dân cần được di dời đến một nơi khác để sinh sống. Phát biểu với giới truyền thông giữa tháng qua, ông Lê Hàn Phong, chủ tịch UBND huyện Ba Tơ – Quảng Ngãi, điểm nóng của “bệnh lạ”, đề nghị: “Câu chuyện hiện nay không chỉ là nghiên cứu, truy tìm nguyên nhân, mà còn phải trấn an dân chúng. Theo tôi, ngành y tế nên đưa người dân trong vùng dịch bệnh đến một nơi tách biệt để theo dõi và điều trị”.

Tuy nhiên, bất chấp sự phân tích khá hợp lý trên, và thực tế cũng đã có thêm mười ca mắc, một ca tử vong vì “bệnh lạ” và hàng chục ca giấu bệnh khác trong ba tuần qua, lời đề nghị không hề được đáp ứng. Trả lời với báo chí ngày 7.6, ông Lương Ngọc Khuê, cục trưởng cục Quản lý khám chữa bệnh, bộ Y tế, giải thích: “Cần xem xét thật kỹ việc di dời người dân vì việc thay đổi môi trường sống, tập quán, thói quen của cộng đồng hơn 1.400 người là rất khó. Gần đây, mới chỉ đưa đi chữa bệnh họ còn không chịu”. Thật lạ, trong khi người dân địa phương phải phập phồng với môi trường sống, không biết đâu là độc chất thực sự để phòng tránh thì giới trách nhiệm cứ tiếp tục “bình chân như vại”… chờ xem xét.

Tại một số nước trên thế giới, để giải quyết những vấn đề sức khoẻ cộng đồng như “bệnh lạ”, giới trách nhiệm chủ yếu dựa vào sức mạnh người dân tại chỗ. Theo “Những nguyên lý gắn kết cộng đồng” (Principles of Community Engagement) do cơ quan Phòng ngừa và kiểm soát dịch bệnh (CDC) Hoa Kỳ đưa ra, một số yếu tố sau đây được xem là tạo nên thành công trong giải quyết những vấn đề sức khoẻ cộng đồng, đó là: “Giới trách nhiệm và người dân phải coi trọng, hiểu biết, tin tưởng nhau; các bên phải có mục tiêu rõ ràng, thiết thực và thống nhất trong nỗ lực giải quyết”. Thế nhưng trong câu chuyện “bệnh lạ”, người ta hầu như chưa thấy được những yếu tố này. Trong khi mấy tháng qua hàng chục đoàn chuyên gia đến rồi đi, nhưng “bệnh lạ” vẫn tăng thì làm sao đòi hỏi người dân tin tưởng, hợp tác được. Và làm sao thống nhất được nỗ lực khi chính quyền tại chỗ khẩn thiết đề nghị di dời người dân ra khỏi vùng nguy hiểm, còn ngành y tế vẫn cho rằng cần chờ… xem xét.

Cần xem xét đến bao giờ nữa? Liệu trong thời gian chờ xem xét ngành y tế có bảo đảm không để xảy ra thêm bất kỳ trường hợp nào tử vong vì “bệnh lạ”nữa không? Ngành y tế nước nhà đang đặt mục tiêu nghiên cứu “bệnh lạ” hay lo cho sinh mạng người dân?

Phan Sơn