Trao đổi
Khởi kiện hành chính: nên bỏ thủ tục khiếu nại hành chính
SGTT.VN - Sài Gòn Tiếp Thị số ra ngày 2.8.2010 có bài “Không nên bỏ khiếu nại hành chính” của GS.TS Nguyễn Vân Nam cho rằng dự luật Tố tụng hành chính không nên cho phép khởi kiện quyết định, hành vi hành chính ra toà ngay mà cần thông qua thủ tục khiếu nại như quy định hiện hành. Dự luật vẫn đang trong quá trình lấy ý kiến đóng góp, Sài Gòn Tiếp Thị xin giới thiệu một quan điểm khác liên quan đến vấn đề này của bạn đọc Trương Hồng Kỳ.
Theo quy định hiện hành, trước khi khởi kiện vụ án hành chính tại toà án, tổ chức cá nhân cho rằng quyền và lợi ích hợp pháp của mình bị quyết định hành chính, hành vi hành chính xâm hại thì phải khiếu nại với người có thẩm quyền trước, nếu tổ chức cá nhân khiếu nại không đồng ý với nội dung giải quyết khiếu nại hoặc không được giải quyết trong thời hạn luật định thì mới có quyền khởi kiện vụ án hành chính tại toà án. Mục đích là để cơ quan hành chính có điều kiện sửa sai trong quản lý điều hành công việc hành chính hàng ngày của mình vì công việc hành chính đa dạng, phức tạp và dễ có sai sót.
Nếu như nhà lập pháp luôn đưa ra những quy định mang tính bảo hộ cho cơ quan hành pháp như vậy thì đã vô tình dung túng cho những sai phạm của cơ quan hành pháp. Chúng ta đưa ra những quy định nhằm mục đích tạo điều kiện cho cơ quan hành chính sửa sai, tức là làm sai, có hậu quả rồi mới đi sửa sai, khắc phục hậu quả. Tại sao lại không đưa ra những quy định để họ phải cân nhắc, tính toán kỹ trước khi đưa ra quyết định hành chính hay thực hiện hành vi hành chính? Nếu cân nhắc, tính toán kỹ thì tỷ lệ sai sót sẽ giảm đi rất nhiều, bởi vì nguyên nhân, nguồn gốc của sai sót đã bị triệt tiêu, sẽ không đẻ ra những cái ngọn xum xuê nữa. Hiện nay, chúng ta đưa cho người thợ cái kéo để cắt những chiếc lá của một cây toàn sâu mà không cho họ cái rìu để chặt cái cây sâu không cần giữ lại ấy đi.
Theo dự luật, nếu cơ quan hành chính làm việc cẩu thả, chủ quan, ra quyết định hành chính hay thực hiện hành vi hành chính xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức thì có thể sẽ bị khởi kiện ra toà ngay mà không phải qua thủ tục khiếu nại. Bị khởi kiện đồng nghĩa với việc quyết định, hành vi hành chính đó bị xem xét, phân xử tính đúng sai bởi một cơ quan thứ ba, độc lập. Nếu sai thì cơ quan hành chính sẽ phải chịu toàn bộ trách nhiệm về hậu quả do mình gây ra: mất tín nhiệm, phải xin lỗi, bồi thường một cách công khai.
Cơ chế mới này có tính chất “răn đe”, sẽ làm tăng tinh thần trách nhiệm của cán bộ, công chức trong việc ra quyết định hành chính, thực hiện hành vi hành chính chứ không gây ra nhiều hệ luỵ như “tinh thần chịu trách nhiệm của công chức sẽ giảm với hậu quả là ngày càng có nhiều quyết định, hành vi quản lý được ban hành một cách dễ dãi hơn” hay “quyền kiểm tra, giám sát của cấp trên đối với cấp dưới trong hệ thống cơ quan hành chính bị xói mòn nghiêm trọng”.
Cũng nhờ vậy, cơ quan cấp trên sẽ bớt được một gánh nặng là lúc nào cũng lo đi sửa sai cho cấp dưới, để thời gian đi sửa sai ấy thực hiện những công việc khác hữu ích hơn. Đồng thời quyền kiểm tra, giám sát của cấp trên đối với cấp dưới cũng không bị mất đi. Khi một quyết định hành chính, hành vi hành chính của cấp dưới bị toà án xem xét và kết luận là sai trái thì đương nhiên cấp trên có quyền căn cứ vào đó để chấn chỉnh, xử lý cấp dưới. Cơ chế giám sát nội bộ của cơ quan hành chính cấp trên đối với cấp dưới không những không bị mất đi mà ngược lại, nó được thực hiện với cơ chế mới gọn gàng hơn, khách quan hơn.
Còn nếu cứ theo cơ chế hiện hành, việc xem xét giải quyết khiếu nại do thủ trưởng đơn vị hay thủ trưởng đơn vị cấp trên giải quyết. Đó là một cơ chế giải quyết nội bộ, rất dễ phát sinh tiêu cực là thủ trưởng bao che cho nhân viên, cấp trên bao che cho cấp dưới.
Quy định như dự luật là một bước đột phá để cơ quan hành chính nhà nước hoạt động hiệu quả hơn, tinh thần trách nhiệm của cán bộ công chức hành chính cao hơn và quyền dân chủ của nhân dân được bảo đảm và phát huy nhiều hơn trên thực tế.
Trương Hồng Kỳ