Hương vị quê nhà - làng biển

Đi về phía ngược nắng mưa xiên

Những chiếc thuyền đậu ven bờ, bầy vịt bơi nhởn nhơ, tạo ra một không gian đặc trưng ở những làng cá Việt Nam. Ảnh: Trần Việt Đức

SGTT Xuân 2012 - "Trước mặt cứ thấy ngược nắng, thấy mưa xiên xéo người thì sẽ đến làng chài Vinh Sơn”. Làng đối mặt với biển. Ở miệt biển nào mà có dãy thuyền thúng phơi, thấy khói nướng cá thì đấy hẳn gặp làng.

Một người quất cái roi tre vun vút trong mưa nặng hạt cho con bò rảo chân trên đường cát pha đá dăm chỉ đường. Nơi này, cách hòn Cổ Giải, Sầm Sơn khoảng vài cây số miệt biển. Nơi rừng thông bạt ngàn, và hòn Trống Mái buồn bã nhìn nhau quanh năm không chán mắt. Đặc sản ở làng ven biển là nuôi bò. Người dân nghèo không chỉ đi biển, biết đan thuyền thúng mà còn biết lấy phân bò trộn với nước lá sim, xảm thuyền. Nghề gia truyền làm thuyền thúng của làng biển xứ Thanh cũng nổi tiếng như giọng hò sông Mã, nổi tiếng như câu chuyện huyền thoại về đền Độc Cước thờ thần một chân một tay.

Sau này làng biển còn có nhiều thợ đan thuyền thúng loại tròn, loại hình quả trám, bán sang bến Cái Bèo, Cái Viềng, bến cá Cát Bà cho dân chài đi chở khách du lịch tuần trăng mật hai người. Bác Lê Văn Ty bảo: nghề làm thuyền thúng, hay đi biển đều cần có nghề. Sinh nghề tử nghiệp. Có người đam mê đan thuyền thúng, hiện tại thì có nhựa đường, sơn trát lên thuyền đỡ vất vả. Nhưng người già cả vẫn thích loại sơn phân bò trộn nước lá sim xảm thuyền. Thuyền thúng ở vùng vạn chài là chiếc xe máy của dân thành thị. Thuyền là cả niềm vui, là nỗi buồn lo của người kiếm ăn trên biển.

Làng biển nào tôi đi cũng thấy cá phơi trên những nong, nia, giần, sàng. Có người quê gốc Nga Sơn bỏ đan lát ra biển, nhờ có đôi tay vàng đan nong nia bán cho người phơi cá, phơi tôm mà trở nên khá giả. Loại cá lớn dành cho các khách sạn, nhà hàng ở khu nhà nghỉ resort vương giả ở eo biển trên hòn Cổ Giải, còn lại những loài cá con như cá cờ, cá nheo, cá chỉ vàng thì phơi một nắng bán cho người sành ăn. Những nong, nia cá hồng, cá thu, cá bạc má, phơi khô hoặc nướng than hoa, xiên tre như xiên chả nướng. Mấy thôn nữ trong làng cho cá vào làn đem ra chợ bán kiếm tiền tiêu pha.

Đàn bà ở làng biển này còn học nghề dệt vải, từ xa xưa họ cũng biết cho con cháu đi học nghề dệt và thêu ren, làm sản phẩm du lịch bán cho lữ khách từ xa đến khu du lịch Sầm Sơn. Vẫn có cụ già truyền nghề cho con khâu tay những cái ruột tượng, cái “thắt lưng” bao cho người bà, người mẹ buộc bụng và đựng tiền. Khách nước ngoài thích mua loại ví “ruột tượng” đựng tiền theo kiểu người xưa Việt Nam mà mẹ ta, bà ta, gọi là cái thắt lưng bao buộc ngang bụng cho chặt.

Làng biển Vinh Sơn có một không gian biển tuyệt đẹp, cách đền Cô Tiên không bao xa. Người dân bản địa lọc lõi cứ mùa hè hay tìm ra đây tắm biển. Bãi cát đẹp luôn ngược gió, ngược nắng, và mưa ở đây luôn xiên chéo mặt người. Nắng ở đây và mưa ở đây cũng khác thành phố.

Niềm vui lung linh sáng sáng của người dân một làng biển. Ảnh: Trần Việt Đức

Cụ Ty bảo: Gần 90 tuổi rồi thấy làng cũng ít đổi thay, chỉ mỗi nghề đi biển và làm thuyền thúng gia truyền thì nhiều thợ thuyền ham việc. Ngày tết nhà dân biển đều làm nước mắm rút nõ, loại nước mắm gia truyền ngon nổi tiếng của nhiều làng biển Tĩnh Gia, Hậu Lộc, Hoằng Hoá. Ngày tết họ đem nước mắm rút nõ tặng nhau, mừng tuổi nhau, như một món quà quê hương xứ Thanh hiếm đâu có. Thứ nước mắm này thơm từ ngoài ngõ, chan cơm, hạt cơm cứ nổi dềnh lên, thơm nhức mũi. Ngày lạnh giá tha hồ hít hà và cơm vào miệng. Nước mắm rút nõ ngọt lừ, ăn một lần rồi nhớ đời. Dân lặn biển mà được mừng tuổi chai nước mắm rút nõ thì mừng vui khôn xiết.

Có những món quà tết chẳng đáng giá tiền bạc, nhưng vô giá với người nhận và người cho. Như một chai nước mắm rút nõ, một xâu cá ngựa ba sương hai nắng cho đôi trẻ mới thành thân. Những nghề xưa cũ ngỡ như đã lãng quên, ngỡ như tróc vỏ, vẫn làm nên những món quà tặng từ tấm lòng lam lũ của dân quê miệt biển.

Hoàng Việt Hằng